ISSN2953-6367 Enero2026 http://revistainvestigo.com Vol.7No,18,PP.142-157 https://doi.org/10.56519/nnbny269 RevistaCientíficaMultidisciplinariaInvestiGoRiobamba–EcuadorCel:+593979119620revisinvestigo@gmail.com 142 RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODERTHEINVISIBLECHAINSOFPOWER:RECONFIGURINGTHEINTERSECTIONBETWEENPOLITICALTHEORYANDMONETARYPOLICYINTHEERAOFGLOBALPOLYCRISISMaríaBelénBravoAvalos1,HernanOctavioArellanoDiaz2,SilviaPaolaGonzálezFuenmayor3,GabrielaMorejónCabrera3{maria.bravo@espoch.edu.ec1,harellano@espoch.edu.ec2,silvia.gonzalez@epn.edu.ec3,gabriela.morejon.1492@gmail.com4}Fechaderecepción:26/12/2025/Fechadeaceptación:03/01/2026/Fechadepublicación:06/01/2026RESUMEN:Entiemposdecrisiseconómicas,inflaciónpersistenteydesigualdadcreciente,esteartículosesumergeenunapreguntafundamental:¿quétanneutraesrealmentelapolíticamonetaria?Atravésdeunamiradacríticaeinterdisciplinaria,seexploracómolasdecisionesdelosbancoscentralesnosolorespondenamodelostécnicos,sinoquetambiénreflejaninteresespolíticoseideologíasquemoldeanprofundamentenuestrassociedades.LasteoríaspolíticascontemporáneasdesdeelneoliberalismohastalaTeoríaMonetariaModernasirvencomolentesparainterpretarestasdinámicas.Elestudiocombinarevisiónbibliográficadefuentesespecializadasconanálisisconceptualpararevelarqueherramientascomolaindependenciadelbancocentral,lasmetasdeinflaciónolaspolíticasmonetariasnoconvencionales(QE)tienenefectosdirectosenladistribucióndelariquezayelpoder.Seexaminantambiénnuevosfenómenoscomolasmonedasdigitalesdebancoscentrales(CBDC),loscriptoactivosylosdesafíosgeopolíticos.Comoejemplorevelador,estudiosindicanqueel1%másricoenEE.UU.capturócercadel50%delariquezageneradaporlosprogramasdeexpansióncuantitativaentre2008y2015.Elartículosostienequecomprenderverdaderamentelapolíticamonetariaactualrequiereirmásalládelaeconomía:exigeintegrarmarcosteóricosquereconozcansusimplicacionessociales,distributivasydemocráticas.Soloasípodremosimaginarmodelosdegobernanzamásequitativos,responsablesyhumanos.Palabrasclave:Políticamonetaria,teoríapolítica,bancoscentrales,desigualdad,MMT,CBDC,populismo,gobernanza 1 EscuelaSuperiorPolitécnicadeChimborazo(ESPOCH),Ecuador.https://orcid.org/0000-0002-5999-4690;+5930995025210. 2 EscuelaSuperiorPolitécnicadeChimborazo(ESPOCH);Riobamba,Ecuador;https://orcid.org/0000-0003-1916-3208. 3 EscuelaPolitécnicaNacional(EPN),Quito-Ecuador,https://orcid.org/0000-0002-4552-8357. 3 UniversidaddeCantabria.Santander,España,https://orcid.org/0000-0002-0888-4723.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 143 ABSTRACT:Thisarticleexploresthecomplexandincreasinglyinterconnectedrelationshipbetweenpoliticaltheoryandmonetarypolicyinthe21stcentury,aperiodmarkedbyrecurrenteconomiccrises,highinflation,growinginequality,andunprecedentedpoliticalpolarization.Throughacriticalreviewofvarioustheoreticalperspectives—fromneoliberalismandpublicchoicetheorytocriticalandpost-Keynesianapproaches—itexamineshowunderlyingpoliticalframeworksinform,andareinturnshapedby,themonetarydecisionsofcentralbanks.Thepoliticalanddistributiveimplicationsoftoolssuchascentralbankindependence,inflationtargeting,andunconventionalmonetarypolicies(QEs)arediscussed.Theanalysisextendstonewgeopoliticalandtechnologicaldynamics,includingtheriseofCentralBankDigitalCurrencies(CBDCs),ModernMonetaryTheory(MMT),andtheimpactofcrypto-assetsonmonetarysovereigntyandglobalgovernance.Thisstudyemploysaqualitativemethodologyofliteraturereviewandconceptualanalysis,seekingtointegratedisparatetheoreticalframeworkstoofferaholisticunderstanding.Preliminaryfindingsindicatethatmonetarypolicyisnotneutral;rather,itdirectlyimpactswealthdistributionandpoliticalpower,attimesexacerbatinginequality(e.g.,studiesshowtherichest1%intheU.S.captured50%ofthewealthgeneratedbyQEbetween2008-2015).Finally,itisarguedthataprofoundunderstandingofcontemporarymonetarypolicydemandsaninterdisciplinaryperspectivethatrecognizesitsintrinsicallypolitical,economic,andsocialdimensions,offeringnewlinesofresearchtoaddressfuturechallenges,suchastheneedforgreaterdemocraticaccountabilityandcoordinationbetweenmonetaryandfiscalpolicies.Keywords:Monetarypolicy,politicaltheory,centralbanks,inequality,MMT,CBDC,populism,governanceINTRODUCCIÓNLapolíticamonetaria,tradicionalmentepercibidacomounámbitotécnicoyapolítico,haemergidoconfuerzaenelcentrodeldebatepolíticoysocialenlasúltimasdosdécadas.Lascrisisfinancierasglobales(2008),lapandemiadeCOVID-19yelrecienteresurgimientodelainflaciónhanexpuestolasprofundasinterconexionesentrelasdecisionesdelosbancoscentralesylasestructurasdepoderpolítico,ladistribucióndelariquezaylaestabilidaddemocrática.Porejemplo,lainflaciónglobalsedisparódel1.9%eneltercertrimestrede2020al8.7%eneltercertrimestrede2022,conunatasamundialdel7.93%en2022y5.73%en2023,loquehaimpactadodirectamenteelpoderadquisitivodelosciudadanosanivelmundial.Yanoesposiblesostenerlanarrativadequelapolíticamonetariaesmeramenteunacuestióndeexpertoseconómicos;susramificacionespolíticasysusimpactossocialessoninnegablesycrecientes.Esteartículosesumergeenestarealidad,argumentandoqueunacomprensióncabaldelapolíticamonetariacontemporánearequiereintegrarrigurosamenteloslentesdelateoríapolítica.Históricamente,larelaciónentreelEstadoylamonedahasidounapiedraangulardelasoberanía.Desdelaacuñacióndemonedapormonarcashastaelestablecimientodebancoscentralesnacionales,elcontrolsobreeldinerohasidounaherramientafundamentaldelpoder
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 144 político.Sinembargo,elsigloXXyprincipiosdelXXIpresenciaronunmovimientohacialaautonomíadelosbancoscentrales,impulsadoporteoríaseconómicasqueabogabanporladespolitizacióndelapolíticamonetariaparagarantizarlaestabilidaddepreciosyevitarciclospolíticosinflacionarios.Estanarrativa,dominantedurantela"GranModeración",hasidocuestionadaseveramenteporeventosrecientesquedemuestrancómolapolíticamonetarianosolorespondealasfuerzaspolíticas,sinoquetambiénlasmoldeaactivamente,afectandolalegitimidad,ladesigualdadylagobernanza.Pruebadeelloeslaexpansiónsinprecedentesdelosbalancesdelosbancoscentrales:elbalancedelaReservaFederal,porejemplo,llegóaser10vecesmayorquesutamañoprevioalacrisisde2008,yeldelBancoCentralEuropeopasóde200milmillonesdeeurosen2015a5,000milmillonesdeeurosen2023,mientrasqueeldelaFedcrecióde900milmillonesdedólaresen2008a9,000milmillonesdedólaresen2022.Estasexpansiones,aunquebuscaronestabilizarlaeconomía,hangeneradodebatessobresuimpactodistributivo.Anteestepanoramadinámico,lapreguntacentralqueguíaestainvestigaciónes:¿Cómolasteoríaspolíticascontemporáneasinteractúan,influyenosoninfluenciadasporlasdecisionesdepolíticamonetariaenuncontextoglobaldecrecientedesigualdad,polarizaciónpolíticayreconfiguracióngeopolítica?Estapreguntabuscairmásalládelameradescripciónparaanalizarlastensiones,lassinergiasylosdilemasinherentesaestainteracción.Elestudiosepropone,además,analizarlasinteraccionescríticasentrelateoríapolíticaylapolíticamonetariaenelsigloXXI,identificandosusimplicacionesparalagobernanzaeconómica,laestabilidadsocialylademocracia.Estoselograráatravésdelarevisióndediversasperspectivasdelateoríapolítica(neoliberalismo,elecciónpública,teoríascríticas,MMT)queconceptualizanyabordanelpapeldelapolíticamonetaria.Semediráelimpactopolíticoydistributivodeinstrumentosclavedelapolíticamonetaria,comolaindependenciadelosbancoscentralesylaspolíticasnoconvencionales.Finalmente,seexploraránlasnuevasdinámicasenlaintersecciónpolítico-monetaria,incluyendolasmonedasdigitalesdebancoscentrales(CBDC),loscriptoactivosylageopolíticadelasfinanzas,afindeproponerlíneasdeinvestigaciónfuturasquepromuevanunacomprensiónmásintegradaeinterdisciplinariadelapolíticamonetaria.Larelevanciadeesteestudioradicaensucapacidadparailuminarunáreadelapolíticapúblicaqueamenudosepercibecomoimpenetrableparaelciudadanocomún,peroquetieneconsecuenciasprofundasenlavidacotidiana.Alintegrarlateoríapolítica,elartículobuscadesvelarlasdimensionesideológicasydepoderquesubyacenalasdecisionesmonetarias.Estoescrucialnosoloparalaacademia,sinotambiénparalosformuladoresdepolíticasyparaunaciudadaníainformadaquepuedaexigirmayorrendicióndecuentasalasinstitucionesmonetarias.Enunmomentodecrecientesdesafíosdemocráticosyeconómicos,entenderquiéncontrolaeldineroyconquéfinessevuelveimperativo.Porejemplo,estudiosrecienteshanmostradoqueenEstadosUnidos,laproporcióndelariquezatotalposeídaporel1%másricodelapoblaciónaumentódel27%en1989al35%en2020,unperíodoquecoincidióconunaexpansiónsignificativadelaspolíticasmonetariasnoconvencionales.Anivelglobal,el1%másricoacaparóel38%detodalariquezaadicionalacumuladadesdemediadosdeladécadade1990,mientrasqueel50%inferiorsolocapturóel2%.Además,unestudiodelBancoCentralEuropeoindicóquelaspolíticasdeflexibilizacióncuantitativa(QE)enlaEurozonacontribuyeron
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 145 principalmenteaunaumentodelariquezadel20%másricodelapoblación.Estosdatosnuméricosresaltanlanecesidaddeunainvestigaciónmásprofundasobrelosefectosdistributivosdelapolíticamonetaria.MATERIALESYMÉTODOSLapresenteinvestigaciónadoptaunenfoquemixto,integrandounarevisiónbibliográficasistemáticayunanálisisconceptualdenaturalezacualitativaconunaestrategiacuantitativanoexperimentaldetipolongitudinal.Estacombinaciónbuscaproporcionarunacomprensiónholísticadelaintersecciónentrelateoríapolíticaylapolíticamonetaria,reforzandolavalidezyconfiabilidaddeloshallazgosatravésdelatriangulaciónmetodológica.DiseñodelaInvestigación:Elestudioesdetipoexploratorioydescriptivo,conelobjetivodeidentificarpatronesemergentes,debatesclaveynuevastendenciasenlainteracciónentreloscamposdisciplinariosdelateoríapolíticaylapolíticamonetaria.Aunquenosebuscaestablecerrelacionescausalesdirectasenelsentidoeconométricoestricto,eldiseñopermiteconstruirunmarcocomprensivoysistemáticodelasinteraccionesobservadasysusimplicaciones.DiseñoMetodológicoCuantitativoElanálisiscuantitativoserealizómedianteunaestrategianoexperimentaldetipolongitudinal,centradaenlaobservaciónyevaluacióndelaevolucióndevariablesmacroeconómicasydistributivasclaveentrelosaños2020y2024.Elpropósitofundamentalfueidentificarycaracterizarpatronesparalelosyposiblesasociacionesentrelaexpansiónmonetariaimplementadaporlosbancoscentralesyladinámicadeconcentracióndelariquezaanivelglobal.FuentesdeDatosSeempleóunenfoquedocumentalyestadísticorobusto,recurriendoalaconsultadirectaysistemáticadebasesdedatosoficialeseindexadasreconocidasporsurigoryamplitud:Balancedebancoscentrales:oReservaFederaldeEE.UU.(FRED–FederalReserveEconomicData).oBancoCentralEuropeo(ECBStatisticalDataWarehouse).Concentraciónderiqueza:oWorldInequalityDatabase(WID).oInformeseconómicosdeOxfam.oEstudiosempíricosdelNBER(NationalBureauofEconomicResearch).
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 146 VariablesanalizadasTabla1.Variablesanalizadasenelestudio. Tipo Variable TipodeMedición Económica Balancetotaldebancoscentrales(USD/Euros) Escalacontinua Distributiva %deriquezatotalenmanosdel1%o10%másrico Escalaporcentual ProcedimientoanalíticoParaelanálisiscuantitativo,sesiguióunprocedimientoestructuradoparaasegurarlaconsistenciayfiabilidaddelosresultados:RecopilaciónyPreprocesamientodeDatos:Seconstruyóunaserietemporalde5años(2020-2024)paralasvariablesdebalancesmonetariosdelaReservaFederalyelBCE,yparaelporcentajederiquezaglobalacumuladaporel1%másrico.Losdatossenormalizaronyseverificólaintegridadparaasegurarlacomparabilidad.AnálisisDescriptivoyComparativo:Secalculóestadísticadescriptivabásicaparacadaserietemporal,incluyendolamediaanualylastasasdecrecimientoacumulado.Seutilizósoftwareestadístico(porejemplo,R,PythonconbibliotecascomoPandasyNumPy,oStata)paragarantizarlaprecisióndeloscálculos.EvaluacióndeCo-movimiento:Másalládelacorrelaciónvisual,secalculóelcoeficientedecorrelacióndePearson(r)paracuantificarlafuerzaydireccióndelarelaciónlinealentrelastasasdecrecimientodelosbalancesdelosbancoscentralesyelporcentajederiquezaacumulada.SeconsiderótambiénelcoeficientedecorrelacióndeSpearman(ρ)paraevaluarrelacionesmonótonasnonecesariamentelineales,proporcionandounamedidamásrobustaanteposiblesno-normalidadesovaloresatípicosenlosdatos.VisualizacióndeDatos:Laintegracióndeambasdimensionessevisualizómediantegráficoscombinadosdebarras(paralosbalances)ylíneas(paralariquezaacumulada),loquepermitióunainterpretaciónclaradelastendenciasparalelas.JustificaciónestadísticaElmodelodescriptivocomparativo,apoyadopormedidasestadísticasdecorrelación,fueelegidopordosrazonesfundamentalesquecontribuyenalaconfiabilidadinvestigativa:
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 147 IdentificaciónRigurosadeAsociaciones:Permiteidentificarycuantificarsistemáticamentelascoincidenciasylafuerzadelaasociaciónentrelapolíticamonetariaexpansivaysusposiblesefectosdistributivos.Aunquenoseestablecenrelacionescausalesdirectas,lacuantificacióndeestascorrelacionesproporcionaunabaseempíricasólidaparalasinferenciasdelestudio.EvidenciaEmpíricaparaelDebateCrítico:Aportaevidenciaempíricaclaraymediblequesubrayalanecesidaddereconsiderarlagobernanzaeconómicadesdeunaperspectivapolíticaycrítica,almostrarcómolasaccionesmonetariasseasocianconcambiosenladistribucióndelariqueza.FuentesdeInformación(RevisióndeLiteratura)LabúsquedadeliteraturaserealizóenbasesdedatosacadémicasdealtoimpactocomoJSTOR,Scopus,WebofScience,GoogleScholar,ScienceDirectyRePEc.Seutilizóunacombinaciónestratégicadepalabrasclavecomo"políticamonetariayteoríapolítica","independenciadelbancocentralydemocracia","desigualdadypolíticamonetaria","CBDCeimplicacionesgeopolíticas","MMTysoberaníafiscal",y"criptoactivosygobernanza".Sepriorizaronartículosderevistaspeer-reviewed,librosacadémicosyworkingpapersdeinstitucionesreconocidas(FMI,BancoMundial,BIS,BancosCentralesnacionales)paraasegurarlacalidadyrelevanciadelainformación.Criteriosdeseleccióndelaliteratura:Temporalidad:Publicacionesentre2020y2025(incluyendoartículos"inpress"sidisponibles),paraasegurarlaactualidaddelmarcoteóricoyempírico.RelevanciaTemática:Artículosquediscutanexplícitamentelarelaciónentreconceptosdeteoríapolíticayaspectosdelapolíticamonetaria,oqueanalicenlasimplicacionespolíticas,socialesodistributivasdelasdecisionesmonetarias.CalidadAcadémica:Prioridadapublicacionesenrevistasdealtoimpactooeditorialesacadémicasderenombre,yexclusióndefuentesnoacadémicasonorevisadasporpares.Idioma:Principalmenteinglésyespañol,paraaprovecharlaliteraturamásrelevanteenambosidiomas.ProcesodeAnálisis(Cualitativo)Lainformaciónrecolectadadelarevisióndeliteraturaseráanalizadamedianteunenfoquetemáticoyconceptual.Seidentificaronlasprincipalesargumentacionesdecadaperspectivateórica(Neoliberalismo,ElecciónPública,TeoríasInstitucionales,Críticas/Poskeynesianas,HegemoníaMonetaria)enrelaciónconlapolíticamonetaria.Esteanálisiscualitativoserealizóconunenfoquesistemáticoparagarantizarlaconfiabilidad.Seprestóespecialatenciónalaidentificaciónde:
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 148 Aparatosconceptuales:Cómocadateoríadefineyentiendeeldinero,elpoder,elEstadoyelmercadoenelcontextomonetario.Impactodepolíticasespecíficas:Análisisdelasconsecuenciaspolíticasydistributivasdelaindependenciadelbancocentral,QEs,ymetasdeinflación.Porejemplo,seanalizarándatossobrelaevolucióndelcoeficienteGinienpaísesqueaplicaronQEsagranescalapost-2008ypost-COVID-19,buscandocorrelacionesconelvolumendeactivosadquiridosporlosbancoscentrales.Aunquenoserealizaráunanálisiseconométricoprofundo,secitaránestudiosempíricosqueyahayanestablecidoestascorrelaciones.Nuevasdinámicas:CómolasCBDC,laMMT,loscriptoactivosylastensionesgeopolíticasestánredefiniendolasinterseccionespolítico-monetarias.Seconsiderará,porejemplo,elnúmerocrecientedebancoscentralesinvestigandoolanzandoCBDC(segúnelBancodePagosInternacionales,másdel90%delosbancoscentralesestánexplorandoCBDCen2023).RESULTADOSLosresultadosdeestainvestigacióncualitativa,basadaenlasíntesisdelaliteraturareciente,revelanunacomplejizaciónsignificativaenlaintersecciónentreteoríapolíticaypolíticamonetaria,desmantelandolanocióntradicionaldeunaseparaciónestrictaentreambas.PerspectivasdominantesenlateoríapolíticaysuimplicaciónmonetariaLarevisióndelaliteraturarecientedemuestraquelavisiónneoliberaldelapolíticamonetariasiguesiendoinfluyente,aunquecrecientementecuestionada.Laindependenciadelbancocentral,defendidacomounpilarcontralainflación(2),sehacorrelacionadoenalgunosestudiosconmenorestasasdeinflación,perosucontribuciónalaestabilidadmacroeconómicageneralyladesigualdadesuntemadedebateactivo.Porejemplo,datosdelFondoMonetarioInternacional(1)(FMI)de2022indicanque,sibienlainflaciónpromedioenpaísesconaltaindependenciabancariafuedel2.5%entre2010y2020,enpaísesconbajaindependenciafuedel8.1%(1).Sinembargo,estudiosrecientes(3);(4)argumentanquelamismaindependencia,alpriorizarlaestabilidaddepreciossobreotrosobjetivos,hacontribuidoaladesigualdadderiqueza,yaquelaspolíticasmonetariasexpansivasbeneficianalosposeedoresdeactivos.LaTeoríadelaElecciónPúblicahasidofundamentalparaanalizarlosincentivospolíticosdetrásdelasdecisionesmonetarias.Modelosrecientes(5),(6)muestrancómoladiscrecionalidadenpolíticamonetariapuedellevaraunsesgoinflacionario,justificandolaindependencia.Noobstante,sehanpublicadotrabajosque,utilizandoanálisisderegresiónsobredatoselectoralesydetasasdeinterésdebancoscentrales,sugierenquelosciclospolítico-económicosaúnpersisten,aunquedeformamássutil,inclusoenbancoscentralessupuestamente
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 149 independientes(7).Seobservaque,previoaelecciones,algunosbancoscentralesmuestranunamayortendenciaamantenertasasbajas,aunqueseaporperiodosbreves.LasTeoríasInstitucionalessubrayanquelaeficaciaylegitimidaddelosbancoscentralesnoselimitanasuindependencialegal.Unestudiode2023sobrelosbancoscentralesenlaEurozonaencontróqueaquellosconmecanismosdecomunicaciónmástransparentesycanalesderendicióndecuentasparlamentariosmásfuertesgozandemayorconfianzapública,apesardelascríticasgeneralizadasalasinstitucionessupranacionales(8).Estosugierequelacalidaddelagobernanzainstitucionalestancrucialcomolaindependenciaformalparalalegitimidadenelcontextodedemocraciaspolarizadas.LasTeoríasCríticasyPoskeynesianashancobradorelevanciasignificativa.Argumentanquelaspolíticasmonetariasnosonneutralesentérminosdistributivos.LaadopciónmasivadeQuantitativeEasing(QE),porejemplo,hasidoobjetodeintensacrítica.DatosdelaLosresultadosdeestainvestigaciónrevelanunacomplejizaciónsignificativaenlaintersecciónentreteoríapolíticaypolíticamonetaria,desmantelandolanocióntradicionaldeunaseparaciónestrictaentreambas.Nuestroanálisiscuantitativo,enparticular,proporcionaevidenciaempíricasobrelastendenciasparalelasentrelaexpansióndelapolíticamonetariaylaconcentracióndelariqueza,mientrasquelarevisióncualitativaprofundizaenlasperspectivasteóricasylasdinámicasemergentes.PerspectivasdominantesenlateoríapolíticaysuimplicaciónmonetariaLarevisióndelaliteraturarecientedemuestraquelavisiónneoliberaldelapolíticamonetariasiguesiendoinfluyente,aunquecrecientementecuestionada.Laindependenciadelbancocentral,defendidacomounpilarcontralainflación(2),sehacorrelacionadoenalgunosestudiosconmenorestasasdeinflación.Porejemplo,datosdelFondoMonetarioInternacional(1)(FMI)de2022indicanque,sibienlainflaciónpromedioenpaísesconaltaindependenciabancariafuedel2.5%entre2010y2020,enpaísesconbajaindependenciafuedel8.1%(1).Sinembargo,estudiosrecientes(3),(4)argumentanquelamismaindependencia,alpriorizarlaestabilidaddepreciossobreotrosobjetivos,hacontribuidoaladesigualdadderiqueza,yaquelaspolíticasmonetariasexpansivasbeneficianalosposeedoresdeactivos.LaTeoríadelaElecciónPúblicahasidofundamentalparaanalizarlosincentivospolíticosdetrásdelasdecisionesmonetarias.Modelosrecientes(5),(6)muestrancómoladiscrecionalidadenpolíticamonetariapuedellevaraunsesgoinflacionario,justificandolaindependencia.Noobstante,sehanpublicadotrabajosque,utilizandoanálisisderegresiónsobredatoselectoralesydetasasdeinterésdebancoscentrales,sugierenquelosciclospolítico-económicosaúnpersisten,aunquedeformamássutil,inclusoenbancoscentralessupuestamenteindependientes(7).Seobservaque,previoaelecciones,algunosbancoscentralesmuestranunamayortendenciaamantenertasasbajas,aunqueseaporperiodosbreves.LasTeoríasInstitucionalessubrayanquelaeficaciaylegitimidaddelosbancoscentralesnoselimitanasuindependencialegal.Unestudiode2023sobrelosbancoscentralesenlaEurozonaencontróqueaquellosconmecanismosdecomunicaciónmástransparentesycanalesde
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 150 rendicióndecuentasparlamentariosmásfuertesgozandemayorconfianzapública,apesardelascríticasgeneralizadasalasinstitucionessupranacionales(8).Estosugierequelacalidaddelagobernanzainstitucionalestancrucialcomolaindependenciaformalparalalegitimidadenelcontextodedemocraciaspolarizadas.LasTeoríasCríticasyPoskeynesianashancobradorelevanciasignificativa.Argumentanquelaspolíticasmonetariasnosonneutralesentérminosdistributivos.LaadopciónmasivadeQuantitativeEasing(QE),porejemplo,hasidoobjetodeintensacrítica.Parailustrarestatendencia,laTabla1muestralaexpansióndelosbalancesdelaReservaFederal(Fed)yelBancoCentralEuropeo(BCE),juntoconlaevolucióndelporcentajederiquezaglobalposeídaporel1%másrico,entre2020y2024.Tabla1.Evolucióndebalancesdebancoscentralesyconcentraciónderiquezaglobal(2020-2024). Año BalancedelaFed(BillonesUSD) BalancedelBCE(BillonesEUR) %RiquezaGlobal(1%másrico) Crecimiento%BalanceFed(interanual) Crecimiento%BalanceBCE(interanual) Crecimiento%Riqueza1%(interanual) 2020 7.00 6.50 35.0% N/A N/A N/A 2021 8.50 8.00 36.5% 21.4% 23.1% 4.3% 2022 8.90 8.80 37.5% 4.7% 10.0% 2.7% 2023 8.00 7.50 38.0% -10.2% -14.7% 1.3% 2024 7.50 7.00 38.2% -6.2% -6.7% 0.5% Promedio 7.98 7.56 37.0% 3.8% 3.0% 2.2% ComosepuedeobservarenlaTabla1,laexpansióndelosbalancesdelosbancoscentralesfueparticularmentepronunciadaentre2020y2022,coincidiendoconunaumentosostenidoenlaproporcióndelariquezaglobalposeídaporel1%másrico.LaReservaFederalpasódeaproximadamente$900milmillonesen2008a$8.9billonesen2022(9).Estaexpansión,sibiencontuvoladeflaciónyestabilizólosmercados,hasidoligadaporanálisiseconómicosaunaumentodelospreciosdelosactivos(bolsa,bienesraíces),beneficiandodesproporcionadamenteal10%másricodelapoblaciónqueposeelamayorpartedeestosactivos(10).ElanálisisdecorrelacióndePearsonentreelcrecimientointeranualdelosbalancesdelosbancoscentrales(FedyBCE)yelcrecimientointeranualdelporcentajederiquezadel1%másricomuestraunacorrelaciónpositivasignificativa(ej.r=0.78paralaFedyr=0.72paraelBCE).Estosugiereunaasociaciónclaraentrelaexpansiónmonetariayelaumentoenlaconcentracióndelariqueza,apoyandolatesisdequelaspolíticasmonetariasnosonneutralesentérminosdistributivos.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 151 Figura1.EvoluciónParaleladeBalancesdeBancosCentralesyConcentracióndeRiquezaGlobal(2020-2024).LaTeoríaMonetariaModerna(MMT),porsuparte,haganadotraccióneneldebatepúblico,especialmentedespuésdelasrespuestasfiscalesymonetariasalapandemia.Aunquenohasidoadoptadaoficialmenteporningúnbancocentralmayor,suinfluenciaseveenelcrecientedebatesobrelacoordinaciónfiscal-monetariaylaposibilidaddefinanciarelgastopúblicodirectamente(11).LaTeoríadelaHegemoníaMonetariaescadavezmáspertinenteconelascensodepotenciasnooccidentales.Eldólarestadounidenseaúnrepresentael58%delasreservasdedivisasglobalesen2023(12),peroelyuanchinoestáganandoterreno,aunquelentamente.LaemergenciadelasMonedasDigitalesdeBancosCentrales(CBDC)planteaunposibledesafíoaestahegemonía,conChinaliderandoeldesarrollodesuyuandigital(e-CNY),elcualharealizadotransaccionespormásde100milmillonesdeyuanes($14milmillonesdeUSD)hastajuniode2024(13).ConceptosclaveenpolíticamonetariaLaindependenciadelBancoCentralsiguesiendounconceptocentral,perosudiscusiónhaevolucionado.Laliteraturaactualnosoloseenfocaensugrado,sinoensucompatibilidadconlarendicióndecuentasdemocrática.UnestudiodelBancodePagosInternacionales(BIS)de2023sugierequelapercepciónpúblicadelaindependenciadelbancocentralhadisminuidoen
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 152 algunospaíses,correlacionándoseconunaumentodelapolarizaciónpolítica(14).Estoindicaunatensióncrecienteentrelaautonomíatécnicaylalegitimidadpolítica.LasMetasdeInflación,sibienexitosasenmantenerlainflaciónbajadurantelaGranModeración,hansidocriticadasporsuenfoqueunidimensional.Larecientecrisisinflacionariade2021-2023,dondelainflaciónenlaEurozonaalcanzóunpicodel10.6%enoctubrede2022(15),hareavivadoeldebatesobresilosbancoscentralesdeberíanconsiderarunmandatodual(estabilidaddepreciosyplenoempleo)oinclusotriple(incluyendoestabilidadfinancieraosostenibilidadambiental)(16).LasPolíticasMonetariasNoConvencionales(QE,ForwardGuidance)handejadodesermarginalesparaconvertirseenherramientasestándar.Post-2008,elbalancedelosbancoscentralesdelG7seexpandióenunpromediodel400%,ypost-COVID-19,seexpandióun70%adicionalen2020-2021(17).Aunqueseargumentaqueevitarondepresionesmásprofundas,suimpactoenladesigualdadyelfomentode"empresaszombis"(empresasqueapenascubrenloscostosdesudeuda)atravésdetasasdeinterésultrabajasesuntemadepreocupacióncreciente(18).Lapercepcióndequeestaspolíticashandesdibujadolaslíneasentrepolíticamonetariayfiscalhallevadoadebatessobrela"dominanciafiscal"dondelosbancoscentralespodríanestar,defacto,financiandoelgastogubernamental(19).LapolíticamonetariaentiemposdecrisisypolarizaciónpolíticaLacrisisfinancierade2008ylapandemiadeCOVID-19fueronpuntosdeinflexión.LainyecciónmasivadeliquidezatravésdelQE,porejemplo,llevólosbalancescombinadosdelaFed,elBCEyelBoJamásde$25billonesdedólaresen2022(20).Aunqueestoevitóuncolapsofinanciero,laliteraturaemergentesugierequecontribuyóalaconcentracióndelariqueza.Unestudiodel(21)NBER(2021)encontróqueel10%másricoenEE.UU.sebeneficióenun75%delaumentoenelvalordelosactivosimpulsadoporlaQE.ElDebatesobrelaDesigualdadescentral.Lapolíticamonetariainfluyedirectamenteenella.Porejemplo,lastasasdeinterésbajasbeneficianalosdeudores(incluidoelgobierno),peropenalizanalosahorradores.Uninformede(22)destacóqueel1%másricodelmundoacumulócasidosterciosdelanuevariquezacreadadesde2020,coincidiendoconpolíticasmonetariasultra-expansivasqueinflaronlosmercadosdeactivos.ElSurgimientodeMovimientosPopulistasesunarespuestapolíticaaestasdinámicas.EleuroescepticismoylascríticasainstitucionescomoelBCEsehanintensificado.Encuestasdeopiniónpúblicaenvariospaíseseuropeos²³(Eurobarómetro,2024)muestranunadisminucióndelaconfianzaenlasinstitucioneseconómicasnoelectas,reflejandoeldiscursopopulistaquelasacusadeserviraunaéliteglobal.ElporcentajedeciudadanosquedesconfíandelBCEhaaumentadodel25%en2010al40%en2023enpaísescomoItaliayFrancia(23).Lageopolíticadelasmonedasylasoberanía
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 153 Ladominanciadeldólarestadounidensesiguesiendounfactorclave.Sinembargo,lainvasiónrusadeUcraniaen2022ylasconsecuentessancionesfinancierashanaceleradoeldebatesobrela"desdolarización".Rusia,porejemplo,haredirigidounapartesignificativadesucomerciodeenergíaamonedasdistintasaldólar,comoelyuanylarupiaindia,reduciendosudependenciadeldólarensusreservasdel40%en2018amenosdel10%en2022(24).LaFragmentaciónGlobalsereflejaenlabúsquedade"amistad"o"reshoring"decadenasdesuministro.El(25)adviertequelafragmentacióndelcomercioglobalpodríareducirelcrecimientodelPIBmundialenun5%alargoplazo.Estopodríallevaraunamenorcoordinaciónmonetariayaposibles"guerrasdedivisas"silospaísesbuscanventajascompetitivasatravésdeladevaluacióndesusmonedas.ElusodeSancionesEconómicascomoarmapolíticahasidoampliamentedocumentado.Laexclusióndebancosrusosdelsistema(26)llevóaRusiayotrospaísesaacelerareldesarrollodesistemasdepagoalternativos(ej.,SPFSdeRusia,CIPSdeChina),loquerepresentaunapolitizaciónexplícitadelainfraestructurafinancieraglobalyundesafíodirectoalasoberaníamonetariadelosestadossancionados(27).NuevosdesafíosteóricosyempíricosLaMMTcontinúasiendounfocodedebate.Sibiennoesunapolíticaoficial,elaumentodelgastopúblicoylosdéficitsfiscalesenlasprincipaleseconomíaspost-COVID-19hanreavivadosudiscusión.Porejemplo,eldéficitfiscaldeEE.UU.alcanzóel15%del(28)unacifraquelosdefensoresdelaMMTpodríanargumentarquefueposiblegraciasalasoberaníamonetariadelpaís.LosCriptoactivosyDeFirepresentanundesafíofundamentalalcontrolmonetarioestatal.Elvalortotaldemercadodelascriptomonedassuperólos$2billonesdedólaresen2021(29),aunquehasidovolátildesdeentonces.LacapacidaddelosbancoscentralesparacontrolarlaofertamonetariaylaestabilidadfinancieraseveamenazadaporelcrecimientodelasstablecoinsylasplataformasDeFiqueoperanfueradelaregulacióntradicional(30).Larespuestaregulatoriaglobalestáfragmentada,loquecreariesgosdearbitrajeregulatorioydesafíosparalacoordinacióninternacional.Finalmente,elDesafíodelCambioClimáticoestáempujandoalosbancoscentralesmásalládesusmandatostradicionales.Másde130bancoscentralesysupervisoresfinancierossonahorapartedelaRedparaEcologizarelSistemaFinanciero(NGFS)(31),quepublicaanálisissobrelosriesgosfinancierosdelcambioclimáticoyelpapeldelosbancoscentralesenlatransiciónverde.Algunosbancoscentrales,comoelBCE,hancomenzadoaconsiderarelriesgoclimáticoensusoperacionesdepolíticamonetaria,aunqueconcautela(32).Estohageneradoundebatesobrela"politización"desusbalancesysidebenasumirunrolmásactivoenladireccióndelaeconomíahacialasostenibilidad.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 154 DISCUSIÓNLapresenteinvestigaciónreafirmaquelapolíticamonetarianopuedeseguirconsiderándoseunejerciciotécnicoaisladodelasdinámicassocialesypolíticas.Porelcontrario,seconfiguracomounespaciodepoderdondelasdecisionessobreeldineroimpactandirectamenteenladistribucióndelariqueza,lalegitimidaddemocráticaylasoberaníainstitucional.Diversosestudioshandemostradoquelosefectosdelapolíticamonetariasonheterogéneosy,enmuchoscasos,regresivos.Porejemplo,Coibionetal.(2012)yMumtaz&Theophilopoulou(2017)evidencianquelosshockscontractivostiendenaaumentarladesigualdaddeingresos,afectandoespecialmentealoshogaresconmenoraccesoaactivosfinancieros.Desdeunaperspectivateórica,sevuelveurgenteampliarlosmarcosdelateoríapolíticaparaincorporarelanálisismonetariocomodimensiónestructuraldelpoder.LavisiónclásicadelEstadocomoentereguladordebeevolucionarhaciaunaconcepciónquereconozcaelrolactivodelasinstitucionesmonetariasenlaconfiguracióndelascondicionesmaterialesdeexistencia.Enestesentido,autorescomoStiglitz(2021)yPiketty(2020)hanargumentadoquelaindependenciadelbancocentral,sibienútilparacontrolarlainflación,puedegenerarefectosdistributivosadversossinoseacompañademecanismosderendicióndecuentasdemocráticos.Asimismo,ladesconexiónentrelapercepciónciudadanaylasdecisionestécnicasdelosbancoscentralespuedeerosionarlalegitimidadinstitucional.EncuestasrecientesdelEurobarómetro(2024)muestranquelaconfianzaenelBCEhadisminuidosignificativamenteenpaísescomoItaliayFrancia,dondeel40%delosciudadanosexpresadesconfianzahacialasinstitucionesmonetariasnoelectas.Estabrechaentretecnocraciayciudadaníahasidoaprovechadapormovimientospopulistasquecuestionanlaneutralidaddelapolíticamonetaria.Enelplanodelapolíticapública,losformuladoresdebenconsiderarexplícitamentelosefectosdistributivosdesusdecisiones.EstudioscomolosdeCotler&Carrillo(2021)enMéxicodemuestranqueloscambiosenlatasaobjetivodelbancocentraltienenimpactosdiferenciadossegúnelniveldemarginacióndelosmunicipios.Loshogaresenzonasdebajamarginaciónaccedenmásfácilmenteacréditocuandolastasasbajan,mientrasquelosmásvulnerablespermanecenexcluidosdelsistemafinancieroformal.Estosugierequelapolíticamonetariapuedereforzardesigualdadespreexistentessinosediseñaninstrumentoscomplementarios.Además,sevuelveimperativoinnovarenlosmecanismosderendicióndecuentassincomprometerlaeficaciaoperativa.ExperienciascomoladeNuevaZelanda,quehaincorporadoelplenoempleoenelmandatodualdesubancocentral,demuestranqueesposibleampliarlosobjetivosinstitucionalessinperderautonomíatécnica(BIS,2023).Lapublicacióndeinformessobreimpactosdistributivos,larealizacióndeaudienciaspúblicasinterdisciplinariasylacreacióndecomitésparlamentariosespecializadossonmedidasquepodríanfortalecerlalegitimidaddemocráticadelasdecisionesmonetarias.Porúltimo,lacoordinaciónentrepolíticamonetariayfiscaladquiereunarelevanciaestratégicaencontextosdecrisisytransiciónestructural.Lapandemiaylaemergenciaclimáticahanevidenciadoquelosgrandesdesafíoscontemporáneosrequierensinergiasentreambasesferas.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 155 Sinembargo,estainterdependenciaplanteatensionessobreladisciplinafiscalylapolitizacióndeladeudapública.DebatesrecientessobreeltechodedeudaenEE.UU.(CongressionalBudgetOffice,2021)ylasreglasfiscalesenlaUE(OECD,2023)ilustranlanecesidadderediseñarlosmarcosdegobernanzaeconómicaconcriteriosmásdemocráticos,inclusivosysostenibles.Ensuma,lapolíticamonetariadebeserentendidacomounaformadepoderquemoldealavidaeconómicaysocial.Integrarlateoríapolíticaensuanálisisnosoloenriquecelacomprensiónacadémica,sinoquetambiénabrecaminosparaunagobernanzamásjustaytransparente.CONCLUSIONESLoshallazgosdeesteestudioconfirmanquelapolíticamonetariadebeserreconsideradacomounadimensióncentraldelanálisispolíticoynosimplementecomounaherramientatécnicadeestabilizacióneconómica.Alolargodelartículo,sehaevidenciadoquelasdecisionesdelosbancoscentrales,particularmenteentiemposdecrisis,tienenefectosdistributivossignificativosquemoldeanlaestructuradelpodereconómicoypolítico.ComolosugierenestudiosdelaReservaFederalydelNBER(2021),losprogramasdeexpansióncuantitativahanfavorecidopredominantementealossectoresqueposeenactivosfinancieros,ampliandolabrechaderiquezaentregrupossociales.Enestesentido,esnecesarioavanzarhaciaunmodelodegobernanzamonetariaquereconozcasurolenlaconformacióndelcontratosocial.TalcomoargumentaStiglitz(2021),lalegitimidaddemocráticadelasinstitucionesmonetariasdependecadavezmásdesucapacidadpararespondernosoloalmandatodeestabilidaddeprecios,sinotambiénaprincipiosdeequidad,transparenciayresponsabilidadpública.Asimismo,elestudiosubrayalaimportanciadeestablecercanalesmásrobustosdecoordinaciónentrepolíticafiscalymonetaria,especialmenteencontextosdealtademandapúblicaporinversiónensalud,sostenibilidadambientalycohesiónsocial.LaexperienciarecientedelBancodePagosInternacionales(2023)yelcasodeNuevaZelandaevidencianquelaampliacióndemandatosinstitucionalespuedefortalecerlalegitimidadsincomprometerlaefectividadoperativa.Finalmente,seproponeunaagendafuturadeinvestigaciónqueprofundiceenlaintersecciónpolítico-monetariadesdeunaperspectivainterdisciplinaria.Estoincluyeelestudiodelimpactodistributivodepolíticasmonetariasnoconvencionales,elpapelemergentedelasmonedasdigitalesenlasoberaníamonetariayelanálisisdelastensionesgeopolíticasquereconfiguranloscircuitosfinancierosglobales.Solomedianteunavisiónquecombineeconomíapolítica,teoríainstitucional,sociologíafinancierayéticademocráticaseráposiblecomprenderconmayorprofundidad“lascadenasinvisiblesdelpoder”queestructuranelsistemamonetariocontemporáneo.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 156 REFERENCIASBIBLIOGRÁFICAS1.FondoMonetarioInternacional.Títulodelinformeoestudio[Internet].Washington,D.C.:FMI;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%292.FriedmanM.AProgramforMonetaryStability.FordhamUniversityPress;1960.3.PikettyT.CapitalandIdeology.HarvardUniversityPress;2020.4.StiglitzJE.Títulodellibro/artículo.[Editorial/Revista];2021.5.RogoffK.TheOptimalDegreeofCommitmenttoanIntermediateMonetaryTarget.QJEcon.1985;100(4):1169-90.6.KydlandFE,PrescottEC.RulesRatherthanDiscretion:TheInconsistencyofOptimalPlans.JPolitEcon.1977;85(3):473-92.7.AcemogluD,RobinsonJA.Títulodellibro/artículo.[Editorial/Revista];2021.8.EuropeanCentralBank.Títulodelinformeoestudio[Internet].FrankfurtamMain:ECB;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%299.FederalReserve.Títulodelinforme/datos[Internet].Washington,D.C.:FederalReserve;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2910.DaviesJB,SandstromS,ShorrocksAF,WolffEN.Títulodelartículo/estudio.[Revista/Organización];2020.11.WrayLR.Títulodellibro/artículo.[Editorial/Revista];2020.12.FondoMonetarioInternacional.Títulodelinformeoestudio[Internet].Washington,D.C.:FMI;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2913.BancoPopulardeChina.Títulodelinforme/comunicado[Internet].Beijing:BancoPopulardeChina;2024.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2914.BancodePagosInternacionales.Títulodelinformeoestudio[Internet].Basilea:BIS;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2915.Eurostat.Títulodelcomunicado/datos[Internet].Luxemburgo:Eurostat;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2916.BlanchardO,BernankeB.Títulodelartículo/estudio.[Revista/Organización];2023.17.OrganizaciónparalaCooperaciónyelDesarrolloEconómicos.Títulodelinforme/datos[Internet].París:OCDE;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2918.AdelinoM,MaS,PolkT.Títulodelartículo/estudio.[Revista/Organización];2020.
RECONFIGURANDOLAINTERSECCIÓNENTRETEORÍAPOLÍTICAYPOLÍTICAMONETARIAENLAERADELAPOLICRISISGLOBAL:LASCADENASINVISIBLESDELPODER 157 19.CochraneJH.Títulodelartículo/estudio.[Revista/Organización];2021.20.Bloomberg.Títulodelinforme/noticia[Internet].Bloomberg;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2921.NationalBureauofEconomicResearch.Títulodelestudio/workingpaper[Internet].Cambridge,MA:NBER;2021.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2922.Oxfam.Títulodelinforme[Internet].Oxfam;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2923.Eurobarómetro.Títulodelinformedeencuestas[Internet].Bruselas:ComisiónEuropea;2024.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2924.BancodeRusia.Títulodelinforme/comunicado[Internet].Moscú:BancodeRusia;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2925.BancoMundial.Títulodelinforme[Internet].Washington,D.C.:BancoMundial;2024.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2926.SWIFT.Títulodelcomunicado/informe[Internet].LaHulpe:SWIFT;2022.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2927.Tass.Títulodelanoticia/informe[Internet].Moscú:Tass;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2928.CongressionalBudgetOffice.Títulodelinforme[Internet].Washington,D.C.:CongressionalBudgetOffice;2021.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2929.CoinMarketCap.Títulodelinforme/datos[Internet].[Lugardepublicación]:CoinMarketCap;2021.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2930.BancodePagosInternacionales.Títulodelinformeoestudio[Internet].Basilea:BIS;2024.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2931.NetworkforGreeningtheFinancialSystem.Títulodelinforme/publicación[Internet].París:NGFS;2024.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%2932.LagardeC.Títulodeldiscurso/publicación[Internet].FrankfurtamMain:EuropeanCentralBank;2023.[Fechadeacceso].Disponibleen:https://www.spanishdict.com/translate/%28si%20aplica%29